Hoendervogels

Kippen

Gallus gallus domesticus

Waarschijnlijk stammen onze huiskippen af van het Bankiva-hoen, ofwel de gewone boshoen (Gallus gallus), een in het wild levende hoenderachtige die voorkomt in Zuidoost-Azië. De invloed van eventuele andere, in het wild levende hoenderachtigen kan niet geheel worden uitgevlakt, maar het is inmiddels duidelijk geworden dat het Bankiva-hoen de belangrijkste voorouder is.

Hanengevechten

Naar alle waarschijnlijkheid werden de vroegst gedomesticeerde kippen in eerste instantie niet zozeer gehouden voor hun vlees of voor hun eieren, maar voor hanengevechten. Vondsten bij opgravingen wijzen in die richting. Hanengevechten zijn van oudsher in het (Verre) Oosten, maar later ook in het Westen erg populair geweest. Deze wrede ‘sport’ is tegenwoordig in vrijwel alle westerse landen verboden, maar wordt nog steeds illegaal beoefend. In een aantal oosterse landen, met name op de Filippijnen, is de vechtsport door de tijden heen onverminderd populair gebleven. Daar vormt het een onderdeel van een oude cultuur.

kip
Kippen Europa

Eeuwenlang werden kippen in Europa loslopend bij boerderijen gehouden. Ze moesten doorgaans maar zien hoe ze aan de kost kwamen en werden in het beste geval wat bijgevoerd. Overnachten deden ze in schuren, bomen en stallen. De eieren werden door de boeren voor eigen gebruik geraapt, als ze tenminste gevonden werden. Zo niet, dan was het gevolg vaak een nieuwe toom kuikens. Overtollige dieren werden voor eigen consumptie geslacht. Door het besloten karakter van de vele landelijke gebieden was er nauwelijks sprake van uitwisseling van fokmateriaal. De onvermijdelijke inteelt van de kippenbestanden resulteerde in vele zogenaamde landhoenderrassen.

Pas aan het einde van de negentiende eeuw kwam er meer aandacht voor de economische waarde van kippen, en werden de dieren voornamelijk nog in hokken gehuisvest. Deze waren geschikt voor honderd tot enkele honderden kippen. Overdag hadden de dieren een vrije uitloop op een weiland. Alle werkzaamheden, zoals voeren en eieren rapen, werden handmatig uitgevoerd. Door de verbeterde huisvesting en voeding werden er meer eieren geraapt, maar de oude rassen bleken in de praktijk niet voor commerciële kippenhouderij geschikt.

raskip
Tentoonstellingen

Raskippen zijn al bekend vanaf de zestiende eeuw. Zo komen we op schilderijen uit die tijd afbeeldingen tegen van rassen die nu nog bestaan, zoals de Chabo. In het algemeen echter kreeg men in westerse landen pas in de achttiende eeuw interesse voor het raszuiver fokken van kippen. Veelal werden deze raskippen om hun sierwaarde gehouden op de grotere buitenplaatsen door de beter gesitueerden. Het hebben van fraaie sierkippen van veelal onbekende, uitheemse rassen was een manier om rijkdom te tonen.

Een soortgelijk vertoon van rijkdom zien we ook terug in de exotische planten en bomen die deze buitenplaatsen verfraaiden. Uit het bezit en het tonen van kippenrassen ontstond de behoefte om bepaalde kenmerken in stammen vast te leggen en de dieren vervolgens met elkaar te vergelijken. Zo ontstonden in de loop van de tijd de diverse rasstandaards, waarin beschreven werd hoe de ideale rasvertegenwoordiger eruit hoort te zien.

Aan de hand van deze standaards beoordeelden keurmeesters de ingezonden dieren op tentoonstellingen. De eerste serieuze tentoonstellingen werden waarschijnlijk pas gehouden in de negentiende eeuw. Echt populair werden ze in de tweede helft ervan. In die periode ontstonden ook de eerste verenigingen op pluimveegebied. Tegenwoordig is het houden en fokken van hoenders een hobby die door mensen vrijwel overal ter wereld wordt uit geoefend.

kippenhok
Kippen houden

Wanneer u erover denkt om kippen te gaan houden, gaat u dan eerst na of u voldoende tijd en zin hebt om uw dieren de verzorging te geven die ze nodig hebben. Kippen zijn minder veeleisend dan de meeste andere huisdieren, maar ze hebben desondanks wel elke dag voeding en vers water nodig, en het hok moet geregeld worden schoongemaakt. Bent u een keer een paar dagen of langer van huis, dan kunt u de dieren niet aan hun lot overlaten. U hebt dan een betrouwbaar persoon nodig die ze tijdens uw afwezigheid verzorgt.

Over het algemeen hoeft het houden van kippen niet duur te zijn, zeker niet wanneer u een enkel toompje houdt. Toch moet u in elk geval rekening houden met de aanschaf of bouw van een goed en deugdelijk hok, dat doorgaans niet goedkoop is. Daarbij kan het voorkomen dat uw kippen een ziekte onder de leden krijgen waarvoor u een dierenarts moet consulteren. Hoewel dit een kostbare aangelegenheid kan zijn, mag dit de dieren niet uit kostenoverweging worden onthouden.

Aangezien kippen tien tot vijftien jaar – en soms zelfs ouder – kunnen worden, zou het dan ook goed zijn wanneer u vooraf goed alle voors en tegens tegen elkaar afweegt. Bedenk dat uw kippen niet kunnen kiezen om al dan niet bij u te wonen, en dat ze voor hun welzijn volledig van u afhankelijk zijn. In een heel enkel geval kan het voorkomen dat uw gemeente het houden van kippen binnen de bebouwde kom verbiedt, of dat u verplicht bent uw kippen van de hand te doen als mensen uit uw omgeving klagen over geluidsoverlast. Het is daarom verstandig, nog voor u kippen aanschaft, een en ander vooraf na te vragen bij de gemeente.

kuikens
Kuikens

Waarom een ras?

Veel mensen houden kippen die ze op een markt gekocht hebben of van een plaatselijke handelaar. Deze dieren zijn meestal kruisingen tussen enkele rassen, of het zijn witte, zwarte of bruine ‘legkippen’. Het komt geregeld voor dat de eigenaars teleurgesteld zijn in hun kippen, bijvoorbeeld omdat ze voortdurend in naburige tuinen te vinden zijn, erg hard en veel kraaien, slecht leggen of met alle wil van de wereld niet tam te krijgen zijn. Dit is namelijk ook een nadeel van rasloze dieren: het is moeilijk te voorspellen hoe hun gedrag zich ontwikkelt en welke eigenschappen ze al dan niet hebben. Een dergelijk risico loopt u bij raskippen vrijwel niet.

Uiterlijk en verzorging

Wanneer u voor de keuze staat om een bepaald kippenras te gaan houden, bedenk dan voor u ‘zomaar’ een toompje aanschaft, dat elk ras zo zijn eigen uiterlijke kenmerken heeft die om een specifieke verzorging vragen. Wilt u bijvoorbeeld een aantal kippen los laten lopen op uw erf, dan kunt u beter geen rassen aanschaffen die kuiven en baarden of veel voetbevedering hebben. Vaak zien die er na enige dagen scharrelen, of al eerder, lang niet zo mooi meer uit.

Wilt u niet dat de kippen veel schade toebrengen aan de tuin, dan kunt u dit enigszins beperken door te kiezen voor kippen met wat voetbevedering. Deze zijn wat minder fanatiek in het graven van kuilen, maar u dient er dan wel voor te zorgen dat ze ‘s nachts droog kunnen overnachten, zodat de veren aan de poten kunnen drogen.

Overlast

De meeste kippenrassen hebben niet zo veel ruimte nodig en in elke tuin en zelfs op het balkon zijn daarom wel enkele kipjes te huisvesten. Als u het hok goed schoonhoudt en uw kippen in uw eigen tuin blijven, zullen er weinig buurtgenoten zijn die iets op uw hobby tegen hebben.

Is een haan nodig?

Wanneer u niet wilt fokken met uw dieren hoeft u strikt genomen geen haan aan te schaffen. Hennetjes hebben geen haan nodig om gelukkig te zijn en de onderlinge rangorde levert meestal ook geen problemen op. Vaak neemt een van de hennen de taak van haan op zich.Ze wordt wat dominanter en gaat zich hanig’ gedragen. Sommige zeer dominante hennen willen dan ook wel eens een bescheiden poging doen tot kraaien.

Vindt u hanen mooi, en hebt u alle mogelijkheden om er een te houden, houd er dan rekening mee dat de haan uw hennen zal bevruchten. Zo lang de bevruchte eitjes niet bebroed worden, is er niets aan de hand en verschilt een bevrucht ei niet van een onbevrucht ei. U kunt het dus gewoon eten en proeft het verschil ook niet.

embryo-eiAnders is het als het bevruchte ei al een of meer dagen bebroed is. De ontwikkeling binnen in een ei dat bebroed wordt, gaat razendsnel; binnen een paar dagen is er al een stelsel van bloedvaatjes aanwezig, en op de vierde dag is er al duidelijk een embryo te onderscheiden.

Weet u van uzelf dat u het eieren rapen wel eens een of meer dagen overslaat, dan kunt u het beste kiezen voor een ras dat zelden of nooit broeds is. Anders zou het wel eens kunnen gebeuren dat u een bevrucht en bebroed eitje in de pan tikt. Menig onervaren kippenliefhebber kan u daar gruwelverhalen over vertellen.

Benodigde ruimte

De meeste kippenrassen hebben niet zo veel ruimte nodig om een gelukkig leven te leiden. Grote, middelzware en lichte rassen hebben doorgaans voldoende aan een leefoppervlak van ten minste anderhalf vierkante meter per dier. De dwergrassen en krielen hebben meestal niet meer dan de helft nodig. Dit zijn echter wel minimummaten, en het spreekt voor zich dat elke meter die u de dieren meer kunt bieden, welkom is.

Het zal hun levensvreugde en vitaliteit ten goede komen, en bovendien geeft het houden van weinig kippen op een groot oppervlak minder werk dan andersom. De kans dat er ziekten uitbreken is ook het grootst wanneer veel dieren bij elkaar in een (te) kleine ruimte gehouden worden. Hebt u de mogelijkheid om het nachthok en de buitenren groter te maken dan strikt nodig is, dan moet u dat beslist doen.

Kippen en andere huisdieren

Naast kippen hebt u misschien ook andere huisdieren of wilt u andere dieren naast uw kippen gaan houden. Over het algemeen is dat geen probleem, maar u dient wel altijd een oogje in het zeil te houden. Sommige dieren kunt u beter niet hij elkaar zetten.

nachthok-kippen
Kippenhok

Het nachthok

Ongeacht welk ras u kiest en wat uw plannen zijn , hebben alle kippen een nachthok nodig waar ze veilig kunnen slapen en zich terug kun nen trekken bij koude, wind en regen.

Situering:

Bij de bouw van een nachthok moet u rekening houden met verschillende zaken. Zo is het belangrijk dat u de voorzijde van het hok zo mogelijk situeert op het zuidoosten. De kippen kunnen dan profiteren van de ochtendzon en het hok staat op het heetst van de dag met het front in de schaduw. Het front van het hok hoort niet op een plaats te staan waarde zonde hele dag vrij spel heeft: kippen kunnen erg slecht tegen hitte. Ook tocht is funest, dus bouw het nachthok bij voorkeur op een plaats die in de luwte ligt.

Materiaalkeuze:

De meeste kippenhokken zijn van hout gemaakt, maar wanneer u erg handig bent of iemand in de familie hebt die metselaar is, ver dient een stenen hok de voorkeur.

De zitstokken:

Welke diameter zitstokken u kiest en op welke hoogte u ze monteert is afhankelijk van de grootte van het ras dat u gaat houden. Een zwaar kippenras is bijvoorbeeld gebaat bij zitstokken die niet hoger dan zo’n dertig centimeter van de bodem af gemonteerd zijn. Deze dieren hebben doorgaans moeite met vliegen. Ook voor kortbenige rassen als de Chabo is het beter om de zitstokken laag bij de grond te houden; een hoogte van vijftien centimeter is voor hen ideaal. Voor andere rassen kunnen de zitstokken tot op een hoogte van ongeveer tachtig centimeter gemonteerd worden. Maak liever geen zitstokken op verschillende hoogten.

Kippen zitten namelijk altijd graag zo hoog mogelijk, waardoor het dringen geblazen wordt op de favoriete hoogste stokken en er mogelijk ruzie ontstaat. De afstand tussen de zitstokken en de wanden moet zijn aangepast aan het ras.

uitbroedenDe legnesten:

Legnesten zijn een standaarduitrusting in elk kippenhok. Wanneer er in een hok een geschikte leggelegenheid voor de dieren is, zult u de eieren ook in het legnest terugvinden. Zo niet, dan zoeken de hennen daar zelf een plekje voor uit, mogelijk op een niet goed bereikbare of anderszins onhandige plaats. Het leggen van een ei neemt enige tijd in beslag. Gemiddeld is een kip hier anderhalf tot soms twee uur per dag mee bezig. Het legnest moet voor de dieren dan ook beslist comfortabel en ruim zijn.

Voerbakken:

Er zijn veel verschillende soorten voer- en drinkbakken, en alle hebben ze zo hun voor- en nadelen. Hebt u maar enkele kipjes, dan voldoet een goed zware, aardewerken, geglazuurde voerbak, zoals die voor honden in gebruik is. Koop dan wel een bak met een naar binnen gebogen rand, en vul de bak nooit tot de rand. Kippen hebben namelijk de neiging in het voer te krabben en zullen anders het voer over het hele hok verspreiden. Niet alleen vervuilt het voer daardoor sterk; het trekt ook ongedierte aan, zoals muizen. U kunt een voerbak van ander materiaal aanschaffen, zolang u er maar rekening mee houdt dat de bak beslist goed schoon te maken moet zijn.

Tags
Toon meer

1 reactie

  1. RE: kippen – Gallus gallus domesticus
    Dank je wel voor dit stuk heb er veel als beginnende kippenhoudster van kunnen leren

    mvg Cora

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back to top button
Sluiten